utworach, jest Chopin, bezwiednie zupełnie, najbardziej narodowym ze wszystkich kompozytorów, nie tylko polskich, ale i zagranicznych. Narodowy w każdej nucie, do tego stopnia, że nawet innych kompozytorów, i to najznakomitszych, uczył komponować w duchu narodowym, na przykład Griega, który od niego - jak sam mówił - nauczył się tworzyć po norwesku, Chopin jest i pozostanie najwznioślejszym wcieleniem narodowego pierwiastka w muzyce. Cóż dopiero w muzyce polskiej! "To, co napisał Chopin - słowa są Żeleńskiego - na długo zostanie ideałem muzyki polskiej. Bez najmniejszej banalności w użyciu narodowych tematów, bez czczego naśladownictwa nuty ludowej, wieje tam wszędzie duch polskiej melodii, akcenty rycerskie, dumne, poetyczne, marzycielskie. Był to więc przede wszystkim kompozytor narodowy, ale nie z planu, bez tendencyjności, wyśpiewał wszystkie uczucia, całe serce swoje, całą tragedię swego życia, a może nie tylko tragedię swego własnego życia. W każdej nucie jego czuć prawdę, czuć niemal uderzenia serca poety-artysty. Jako wieszcz jest on naturalnie idealistą: czy nad przeszłością on się zaduma, czy o lepszej przyszłości marzy; ale w sposobie wypowiadania swoich uczuć jest on realistą, gdyż stara się o