resztki tematów przeszłych, zatrzyma się nad brzegiem mogiły, aby tam urwać się nagle, cofnąć i zakończyć całość dwoma akordami polonezowej końcówki, które brzmią jasno i donośnie jak radosny okrzyk triumfu."

Polonez cis-moll tzw. "Tragiczny", w którym "grzmi w środku jakby echo oddalonej bitwy i strzałów armatnich", jest tym w muzyce, czym w poezji Reduta Ordona Mickiewicza, czym jego wiersz Grzmią pod Stoczkiem armaty, czym Sonety wojenne Garczyńskiego. Polonez ten wraz z wielkim Polonezem As-dur ma swoje psychologiczne źródło, podobnie jak rzeczone utwory poetyckie w wojennej epopei 1831 roku, w jej triumfach i klęskach, w jej nadziejach i rozpaczach, w tym wszystkim, co każdy patriota polski, a więc i Chopin w pierwszym rzędzie, przeżył, przemarzył i przecierpiał od jasnych dni Wawru i Stoczka a nawet Grochowa, aż po straszne zawody Ostrołęki i wzięcia Warszawy. Polonez ten, zdaniem wielu najwspanialszy, a w każdym razie najpoetyczniejszy ze wszystkich polonezów Chopina, jest jednym z najwznioślejszych utworów mistrza, jedną z najpotężniejszych kompozycji, jaką wydała muzyka nowoczesna. Liszt w ten sposób oddaje wrażenie tego Poloneza: "Główny motyw piętno ma ponure i