"Mój zawód publiczny już skończony." Słowa te, wyrzeczone przez Chopina w kwietniu 1848 roku przy pożegnaniu z jadącym do kraju Stanisławem Koźmianem, trafiały w sedno rzeczy, były jasnowidzeniem bez żadnych iluzji, doskonale określały ten punkt zwrotny, do którego Chopin doszedł w danej chwili swego życia, swej twórczości. Wszystko, co mu było sądzone, ażeby zdziałał w sztuce, już miał za sobą, już zdążył dokonać. To, co mu jeszcze pozostawało do zdziałania, już nie ważyło na szali, już miało być bez znaczenia dla jego twórczości, dla roli, jaką odegrał w historii muzyki. Nie ulega wątpliwości, że Chopin jako geniusz muzyczny, jako "Kopernik fortepianu", a Byron romantyzmu w muzyce, do kwietnia roku 1848 wypowiedział się zupełnie, całkowicie. Że sobie z tego jasno zdawał sprawę, dowodziło jego własne określenie sytuacji: "Mój zawód publiczny już skończony".
Drugi okres tego zawodu, rozpoczynający się z chwilą przyjazdu Chopina do Paryża, nie tylko tym się różnił od pierwszego, młodocianego bądź co bądź, że w nim
— 1 —