comme le dernier sceau de l'art. Quiconque veut arriver de suite a cela n'y parviendra jamais, on ne peut commencer par la fin. Il faut avoir étudié beaucoup, meme immensément pour atteindre ce but, ce n'est pas une chose facile. Il m'était impossible assister a sa matinée. Avec ma santé on ne peut rien faire. Je suis toujours embrouillé avec mes affaires, de maniere que je n'ai pas un moment libre. Que j'envie les gens forts qui sont d'une santé robuste et qui n'ont rien a faire! Je suis bien fâché, je n'ai pas le temps d'etie malade. Z powodu tej fizycznej siły, której tak zazdrościł innym, tak raz Chopin opowiadał pannie Müller: "W 1834 roku zrobiłem z Hillerem i Mendelssohnem wycieczkę do Akwizgranu. Bardzo serdecznie witany, gdy mię przedstawiono, zapytał mię ktoś: Zapewne brat pianisty? Potwierdziłem to przypuszczenie dla żartu i gdy mię zaczęto wypytywać o mego brata-pianistę, opisałem go jako rosłego i tęgiego mężczyznę, który oprócz czarnych włosów ma ogromną rękę". Albowiem nie brakło takich, co sobie wyobrażali, że sam Chopin musi mieć bardzo wielką rękę, skoro tak trudne rzeczy pisze na fortepian. Toteż ażeby ocenić wartość tego dowcipu, należało spojrzeć na drobną postać Chopina, zwłaszcza na jego szczupłą,
— 149 —