zapewnił zwycięstwo jej wynikom. Nie tyle dbając o utarczki po szkołach, ile o ostatnie ich słowo, od którego dzieł jedynie, i to dzieł bez zarzutu wymagał, tym sposobem i zawiści osobistych uniknął, i upokarzającego ustępowania z drogi mniej godnym." Jakoż niebawem miał dość tej walki, zwłaszcza gdy się przekonał, że nie wszystkim, którzy w niej brali udział, chodziło tylko o idealne cele. Spostrzegłszy, że "dawnych nadużyć królowanie tylko by nowym ustąpiło miejsca", zraził się do wielu bojowników w imię haseł romantycznych, co wystarczało w zupełności, ażeby się zaczął wycofywać ze szranków. Skończyło się na tym, że choć myślał i tworzył w duchu romantycznym, to jednak stylowo wypowiadał się w formie klasycznej, wzorując się nie na Berliozie i Liszcie, ale na Mozarcie i Bachu. Jednym słowem, szedł swoją własną drogą, na innych się nie oglądając, ani na romantyków, ani na klasyków. "Stworzył sobie świat nowy."

III

Głównym środkiem utrzymania Chopina w Paryżu było udzielanie lekcji gry na fortepianie, których w normalnych