siwe włosy, słowem, taki piękny jeszcze, że młodzi teraźniejsi mogą za starych przy nim uchodzić... Laski, którego widziałem na operze, także Wam może powiedzieć, że mnie zdrowego widział".

Niestety, ze zdrowiem wcale nie był najlepiej. Przede wszystkim cierpiał na bezsenność, a po wtóre, ponieważ po powrocie z Nohant czuł się wcale niezgorzej, zaraz przestał myśleć o szanowaniu się, za czym poszło, że się zaziębił, dostał nieznośnego kaszlu, co u niego zawsze było początkiem poważniejszej niedyspozycji. Tymczasem cały miesiąc grudzień był zimny, "czarny i wilgotny". Dni "bardzo ciemne i brzydkie" przeważały, zwłaszcza w tygodniu przedświątecznym, gdy wypadło chodzić za sprawunkami gwiazdkowymi, o których on, jak i poprzednich lat, i w tym roku nie zapomniał, gdy chodziło o jego najbliższych, o matkę, siostry i szwagrów. Jakoż nakupił różnych prezentów, które zaraz wysłał do Warszawy, co uczyniwszy, tak o nich pisał do domu: "Posłałem przez Glücksberga dwa tomy: Stary i Nowy Testament z angielskimi sztychami dla Ludwiki i Izabeli. Sztychy te bardzo tutaj za piękne uchodziły; są obrazy najsławniejszych mistrzów starej i nowej szkoły: