godzin, jak w czasie pogody, lecz czterdziestu. Okręt kołysał się w sposób straszliwy, a choć nie groziło niebezpieczeństwo rozbicia, to jednak wszyscy chorowali okropnie, co dla pani Sand i jej dzieci mogło być tylko nieprzyjemnością, ale Chopina osłabiło niepomiernie, a więc prawie zniweczyło cały przybytek sił z takim trudem zdobyty przez dwa ostatnie miesiące. Toteż gdy w końcu po czterdziestogodzinnej chwiejbie zawitano do portu w Marsylii, Chopin tak był zbity z nóg, że doktor Cauvieres od razu wziął go do siebie, by w jego domu, pod jego ciągłym nadzorem odzyskał to, co już był odzyskał przedtem, a co znów utracił w tej powrotnej drodze z Genui. Na szczęście chwilowe wyczerpanie minęło bardzo szybko, tak że po kilku dniach Chopin znów wrócił do pierwotnego stanu zdrowia, a nawet czuł się tak dobrze, że doktor Cauvieres nie sprzeciwiał się wyjazdowi z Marsylii. Swoją rolę uważał za skończoną. Radził tylko, by Chopin jeszcze nie wracał od razu do Paryża, lecz lato spędził na świeżym powietrzu na wsi. Projekt pani Sand, która Chopina na całe lato postanowiła zabrać do Nohant, zyskał jego najzupełniejszą aprobatę.