słowach pełnych "uznania", mówionych do niego, mógł się wyrazić o nim w jego nieobecności: un talent de chambre de malade. Nawiasem mówiąc, to zdanie Fielda, kolportowane z ust do ust, w niektórych kołach muzycznych, szczególniej w Niemczech, bardzo zaszkodziło Chopinowi. Cokolwiek bądź, pewne jest zupełnie, że Field po wyjeździe z Paryża, gdziekolwiek przyjechał z koncertami, które się cieszyły coraz mniejszym powodzeniem, wszędzie psuł opinię Chopinowi, najniepochlebniej wyrażając się o jego kompozycjach. A Chopin? Chopin cokolwiek mógł myśleć o spasłej i ociężałej figurze Fielda jako o człowieku, bardzo się rozczarował nim jako pianistą. Uważał po prostu, że Field gra nie jak mistrz, ale jak uczeń, i to uczeń początkujący. Po prostu był zdania, że mało który z pianistów gra gorzej od Fielda.

Tymczasem Chopin poza swoim "młynem" - jak nazywał dawane przez siebie lekcje - coraz bardziej przedzierzgał się w emigranta, coraz silniej zacieśniał węzły łączące go z emigracją. Choć nim nie był naprawdę, to jednak sam uważał się za emigranta. Jako taki utrzymywał ścisły związek z wychodźstwem, a gdy w